Foto: Anja Beutler

'Als we samen ademen, zijn wij niet meer alleen'

In de voorstelling Liefdesverklaring (voor altijd) staan vijf doorgewinterde toneelspelers samen op het podium. In een voorstelling over hun relatie met ons, het publiek. Jarenlang keken wij naar hen, nu kijken zij naar ons. Met liefde, soms met haat. Een boekje open. "Er zit altijd wel iemand in het publiek wiens ógen oplichten. Dan is de avond voor die ogen." 

Bestaan wij eigenlijk wel voor hen, daar in het donker? Over het antwoord zijn ze het snel eens: ja! De invloed van ons, het publiek, op een voorstelling is veel groter dan het publiek vaak zelf beseft. Ze zien de oplichtende gezichten, als de mobiele telefoon even aangaat. Ze horen die vrouw, die bijna elke scène uitlegt aan haar man. Fluisterend, maar toch. Ze horen elk kuchje, elke zucht, elk snoeppapiertje.

Niet dat het de hele tijd stil moet zijn, benadrukt René van 't Hof (geboren 1956, nu zo'n 35 jaar op de planken). "Het is leuk als je de zaal hoort leven, dat geeft energie. En dan gaan de tussenliggende stiltes meer leven. Jullie beseffen het niet, maar jullie kunnen een voorstelling maken of breken. Als een voorstelling gaat vliegen, dan komt dat óók door jullie. Dan bepalen we samen het ritme, dan vormen we soms zelfs één ademhaling; dat is het mooiste wat er is."

Zonder publiek geen acteur

Nog een gezamenlijke conclusie: zonder ons, het publiek, bestaat de mens op het podium wel, maar de acteur niet. Het mag wel eens gezegd. De acteur is geen narcist, die tuttend voor de spiegel genoeg heeft aan zichzelf. Ze willen maar zeggen: het is een gezamenlijk proces, een voorstelling. Marien Jongewaard (geboren 1951, bijna veertig jaar actief als acteur): "Het is een spelletje voor twee, ik en jij, wij samen, als in een potje voetbal. Als jij je aan het spelletje onttrekt, dan is het er niet meer."

Maureen Teeuwen (geboren 1958, zo'n 35 jaar toneelervaring): "Ik hou van de gezamenlijke stiltes. Er zijn allerlei soorten stiltes. Soms is er een moment in de voorstelling dat het helemaal stil is, ook op het podium. In die stilte is van alles te horen. Het kan bijvoorbeeld een heel geconcentreerde stilte zijn, waarbij het publiek heel goed luistert en de stilte hoort. Op zo'n moment halen publiek en acteur op dezelfde manier adem. Dat zijn de mooiste momenten, dan zijn we niet meer alleen."

Insect onder vergrootglas

Dan is er de angst voor het publiek. Niet bij iedereen, maar het gros van de acteurs heeft er nog steeds last van, ook na decennia op de planken. Want elke syllabe, elke spiervertrekking, elke modulatie van de stem wordt door het publiek gezien, gehoord en geïnterpreteerd. Cas Enklaar (geboren 1943, al meer dan vijftig jaar op de planken): "Er is altijd een lichte vrees, nog steeds. Van buiten het decor opkomen, dat vind ik het griezeligst. Alsof ik als een insect onder een vergrootglas kruip. Om vervolgens uiterst nauwlettend te worden bestudeerd."

René van 't Hof: "Ik vind het nog steeds eng om voor het publiek te staan. Jullie zijn lief, maar ook kritisch. Want jullie mogen alles van me vinden en dat is goed, maar ook angstig. Maar die angst heb ik nodig om te kunnen spelen. Als ik de angst niet heb, word ik te zelfverzekerd, en dan speel ik vaak minder goed."

Het publiek haten

Cas Enklaar: "Hoestende mensen, dat is een lelijk teken, dat betekent dat de mensen er nog niet helemaal in zitten. Je voelt het direct als het publiek je niet pruimt. Dat is heel onaangenaam. Acteurs hebben dan nogal eens de neiging om er een schepje bovenop te doen, maar dat werkt averechts. Maar uiteindelijk moet je alles verdragen van het publiek. Ze hebben ervoor betááld, uiteindelijk zijn ze toch gewoon je klant."

Marien Jongewaard kan het publiek soms haten ja, als het niet mee kan of wil spelen. "Hun vastgeroestheid soms, de normen die je voelt. Er zit ook vaak iets lamlendigs, iets traags in het publiek. Geen voetenwerk, te weinig dynamiek tussen speler en zaal. Ik probeer die dynamiek vaak te zoeken door een-op-een contact te maken met de mensen. Ik zoek geen controverse of empathie met de groep, maar met een individu."

Maureen Teeuwen: "Ik heb nooit een hekel aan het publiek. Zelfs niet als jullie op je schermpjes zitten te kijken en we jullie gezichtjes zien oplichten. Dat is niet leuk, maar er zit altijd iemand tussen wiens ógen oplichten. Dan is de avond voor die ogen." 

De voorstelling Liefdesverklaring (voor altijd) is op donderdag 20 december om 20.15 te zien in De Kring in Roosendaal. Kaarten à 22,50 euro verkrijgbaar via De Kring. 

Meer berichten




Shopbox